Bật mí sự tỉ mỉ trong kỹ thuật chà nhám gỗ

Khách đến xưởng M.O thường dừng lâu ở khu chạm khắc. Khu chà nhám ít được chú ý hơn: bụi gỗ bay trong nắng, tiếng máy rung đều, những người thợ cúi sát mặt gỗ rồi lấy lòng bàn tay vuốt thử. Nhưng một cánh tủ sơn bóng có đẹp hay không, phần lớn đã được quyết định ở đây. Bài này giải thích kỹ thuật chà nhám gỗ theo cách người trong xưởng nhìn nó.

Kỹ thuật chà nhám gỗ là gì, vì sao quyết định lớp sơn

Chà nhám là dùng giấy nhám, tức hạt mài gắn trên nền giấy hoặc vải, để mài bỏ dần lớp bề mặt gỗ từ hạt thô đến hạt mịn. Mỗi cấp hạt xóa vết xước của cấp trước và để lại một vết nhỏ hơn. Đến cấp cuối, vết xước nhỏ tới mức mắt thường không thấy.

Sơn PU bóng là lớp màng trong. Nó không che khuyết điểm mà phóng to chúng: một vệt xước ngang thớ còn sót lại, khi phủ bóng và gặp đèn chiếu xiên, sẽ hiện lên như một đường kẻ. Vì vậy thợ lành nghề nói vui rằng lớp sơn chỉ trả lại đúng công chà nhám bên dưới, không hơn.

Thứ tự độ hạt: từ thô đến mịn

Số trên tờ giấy nhám (P80, P120, P240…) cho biết độ mịn của hạt mài: số càng lớn, hạt càng nhỏ. Thứ tự phổ biến trong nghề mộc như sau:

• P80 đến P120: phá vết dao bào, vết máy, làm phẳng các đường ghép.
• P150 đến P180: xóa vết của hạt thô, đưa bề mặt về trạng thái sẵn sàng cho lớp lót.
• P240 đến P320: chà nhẹ sau lớp sơn lót, cắt những sợi gỗ dựng lên.
• Từ P400 trở lên, thường chà nước: dùng giữa các lớp sơn bóng cuối.

Quy tắc quan trọng nhất là không nhảy cóc. Đi thẳng từ P80 lên P240 để tiết kiệm thời gian thì vết xước sâu của P80 vẫn nằm dưới, P240 chỉ làm nó mờ đi chứ không xóa được.

Lau ẩm để dựng sợi gỗ

Trước lần chà cuối, thợ lau mặt gỗ bằng khăn hơi ẩm rồi để khô. Những sợi gỗ li ti bị đè xuống sẽ dựng lên, và một lượt chà nhẹ bằng hạt mịn sẽ cắt chúng đi. Bỏ qua bước này, sợi gỗ sẽ tự dựng lên khi gặp lớp sơn lót, mặt gỗ sờ vào lại thấy nhám.

Chà xuôi theo thớ

Trên mặt gỗ thịt, thợ luôn kéo giấy nhám dọc theo thớ. Vết chà ngang thớ ăn sâu vào các sợi gỗ và hiện rất rõ khi nhuộm màu, nhất là với gỗ có vân thô.

Chi tiết chạm khắc: phần máy không làm thay được

Mặt phẳng lớn có máy chà rung hỗ trợ. Còn những cuốn lá, cánh hoa của hoa văn Baroque và Rococo thì có hõm sâu, có cạnh lá sắc cần giữ lại. Ở đây thợ dùng máy mài cầm tay đầu nhỏ, giấy nhám cuộn quanh que tre và đôi khi chỉ là đầu ngón tay quấn giấy.

Cái khó không nằm ở chỗ chà cho mịn mà ở chỗ dừng đúng lúc. Chà quá tay, cạnh lá bị tù, nét dao của nghệ nhân chạm biến mất và món đồ trông như đúc khuôn. Người thợ chà chi tiết chạm vì thế phải hiểu hoa văn gần như người chạm ra nó.

Mặt veneer: mỏng nên phải nhẹ tay

Veneer trang trí là lát gỗ lạng rất mỏng, thường chỉ khoảng nửa milimet. Chà mạnh hoặc dùng hạt quá thô có thể xuyên qua lớp veneer, lộ lớp keo hoặc tấm nền bên dưới. Lỗi này không vá được, chỉ có cách thay cả mảng.

Với các mặt Ghép Tranh Veneer của M.O, mỗi mảnh veneer lại xếp theo một hướng thớ khác nhau. Thợ không thể chà xuôi thớ cho toàn bộ mặt như với gỗ thịt, nên phải dùng hạt mịn, lực rất nhẹ, vừa chà vừa soi đèn kiểm tra từng đường ghép.

Chà giữa các lớp sơn

Đồ gỗ cao cấp thường được phủ nhiều lớp sơn. Ở công trình biệt thự tân cổ điển Quận 7, M.O dùng hệ PU bóng sáu lớp. Giữa hai lớp, bề mặt được chà rất nhẹ bằng hạt mịn. Lượt chà này có hai việc: tạo độ nhám vi mô để lớp sau bám chắc, và gạt đi những hạt bụi đã rơi vào lớp sơn trước khi nó khô.

Với các chi tiết dát vàng, bề mặt bên dưới phải mịn hơn nữa. Lá vàng mỏng hơn nhiều lần so với veneer, nó in lại mọi gợn nhỏ của lớp nền, nên công chà nhám trước khi dát quyết định món đồ lên vàng có phẳng và sáng đều hay không.

Bụi chà nhám: thứ phải dọn trước khi sơn

Chà nhám sinh ra rất nhiều bụi mịn. Bụi bám trong thớ gỗ và các hõm chạm, nếu không làm sạch, sẽ trộn vào lớp sơn lót và nổi thành những hạt li ti trên mặt bóng. Vì vậy sau mỗi lượt chà, bề mặt được thổi khí nén vào từng khe chạm, rồi lau bằng khăn bắt bụi trước khi chuyển sang buồng sơn.

Bụi gỗ mịn cũng không tốt cho phổi người thợ. Khẩu trang và hệ thống hút bụi tại chỗ là trang bị bắt buộc ở những khu làm việc này, cả để giữ sức khỏe người làm lẫn giữ sạch cho khu sơn bên cạnh.

Cách nhận ra đồ gỗ được chà nhám kỹ

Khi đi xem đồ ở bất kỳ đâu, anh/chị có thể tự kiểm tra bằng vài cách đơn giản:

• Rọi đèn pin điện thoại xiên góc lên mặt sơn: không thấy vệt xoáy tròn của máy chà hay vạch ngang thớ.
• Vuốt tay vào hõm chạm: mịn, không gợn, nhưng cạnh lá vẫn sắc rõ.
• Nhìn mép cánh tủ, góc cạnh mặt veneer: không có vệt màu nhạt do chà xuyên lớp gỗ mặt.
• Nhìn bóng đèn phản chiếu trên mặt bàn: hình phản chiếu thẳng, không gợn sóng.

Câu hỏi thường gặp

Chà nhám bằng máy hay bằng tay tốt hơn?

Mỗi cách có chỗ của nó. Máy chà rung cho mặt phẳng lớn đều và nhanh. Chà tay cần cho chi tiết chạm, góc cạnh và mặt veneer, nơi người thợ phải cảm được lực bằng tay.

Có cần chà nhám giữa các lớp sơn không?

Có. Lượt chà nhẹ giữa các lớp giúp lớp sau bám chắc và loại bỏ bụi dính trong lớp trước. Bỏ qua bước này, mặt bóng thường bị lấm tấm hạt và dễ bong lớp khi va chạm.

Đồ gỗ dùng lâu bị xỉn có chà lại được không?

Với mặt gỗ thịt thì thường được: chà bỏ lớp sơn cũ rồi sơn lại. Mặt veneer mỏng phải đánh giá kỹ trước khi chà. Anh/chị nên để thợ xem trực tiếp trước khi quyết định.

Đến xem tận nơi

Cách dễ nhất để thấy sự khác biệt là đứng cạnh người thợ trong lúc họ làm. Xưởng M.O ở Bà Điểm luôn mở cửa cho khách đặt lịch tham quan. Gọi hotline 0919 443 733 (Mr. Thuần), ghé showroom 42 Nguyễn Cơ Thạch, P. An Khánh, TP.HCM, hoặc để lại thông tin ở trang liên hệ. Quy trình làm việc của M.O có tại trang thi công nội thất, và đồ đã hoàn thiện nằm ở các công trình thực tế.