Thước Lỗ Ban là gì? Cách dùng thước Lỗ Ban khi làm cửa, bàn thờ, giường

Trước khi chốt bản vẽ một bộ cửa chính, một bàn thờ hay một chiếc giường, nhiều gia chủ hỏi thợ: “Kích thước này có hợp thước Lỗ Ban không?”. Thước Lỗ Ban là loại thước chia cung tốt, cung xấu mà người Việt dùng để chọn số đo cho nhà cửa và đồ gỗ. Bài này giải thích thước gồm những loại nào, đọc ra sao, và cách xưởng M.O đưa con số Lỗ Ban vào bản vẽ sản xuất.

Thước Lỗ Ban là gì?

Lỗ Ban là tên một người thợ mộc thời Xuân Thu ở Trung Quốc, được giới thợ coi là tổ nghề. Cây thước mang tên ông là một thước dây hoặc thước cuộn, ngoài vạch centimet còn có thêm các hàng chia cung. Mỗi cung mang một tên, tô đỏ là cung tốt, tô đen là cung nên tránh.

Thước Lỗ Ban không thay thế đo đạc kỹ thuật. Nó là một lớp lựa chọn thêm: trong khoảng kích thước đã hợp công năng, thợ dịch lên xuống vài centimet để con số rơi vào cung đỏ.

Ba loại thước Lỗ Ban và khi nào dùng loại nào

Thước Lỗ Ban bán trên thị trường hiện nay thường in sẵn ba hàng cung, tương ứng ba chu kỳ khác nhau:

• Thước 52,2 cm dùng đo khoảng rỗng, còn gọi là kích thước thông thủy: lòng cửa đi, cửa sổ, ô thoáng, giếng trời. Một chu kỳ chia 8 cung: Quý nhân, Hiểm họa, Thiên tai, Thiên tài, Nhân lộc, Cô độc, Thiên tặc, Tể tướng.
• Thước 42,9 cm dùng đo khối đặc của nhà ở (dương trạch): giường, tủ, bàn làm việc, bếp, bệ, bậc. Chu kỳ chia 8 cung: Tài, Bệnh, Ly, Nghĩa, Quan, Kiếp, Hại, Bản.
• Thước 38,8 cm dùng cho âm phần và đồ thờ: bàn thờ, tủ thờ, khám thờ, bài vị. Chu kỳ chia 10 cung: Đinh, Hại, Vượng, Khổ, Nghĩa, Quan, Tử, Hưng, Thất, Tài.

Lỗi hay gặp nhất là dùng nhầm hàng thước. Đo lòng cửa bằng hàng 42,9 cm hoặc đo bàn thờ bằng hàng 52,2 cm thì con số có đỏ cũng không đúng ý nghĩa.

Cách đọc thước cho đúng

Kéo thước từ mép này sang mép kia của đối tượng, đọc vạch centimet trước, sau đó nhìn lên hàng cung tương ứng ở cùng vị trí. Vài điểm cần chú ý:

• Cửa đi đo thông thủy, tức lòng trong của khung, không tính khung bao. Chiều cao đo từ mặt sàn hoàn thiện, không phải mặt sàn thô.
• Đồ gỗ rời như giường, tủ, bàn thờ đo phủ bì, tức kích thước ngoài cùng, gồm cả phào và chân.
• Nên đo cả ba chiều: dài, sâu, cao. Nhiều người chỉ chọn chiều ngang rồi bỏ quên chiều cao.
• Tránh con số nằm sát ranh giới giữa hai cung. Sai số sản xuất vài milimet có thể đẩy kích thước sang cung bên cạnh.

Bảng kích thước tham khảo

Các số dưới đây được tính theo cách chia cung phổ biến của từng loại thước và đều nằm cách ranh giới cung ít nhất khoảng 1 cm. Thước của mỗi nhà sản xuất có thể lệch nhau đôi chút, nên trước khi chốt bản vẽ anh/chị vẫn nên đặt thước thật lên để kiểm lại.

Cửa đi, cửa sổ (thước 52,2 cm, đo thông thủy)

• Chiều rộng: 81 cm (Nhân lộc), 107 cm (Quý nhân), 127 cm (Thiên tài), 133 cm (Nhân lộc), 153 cm (Tể tướng).
• Chiều cao: 213 cm (Quý nhân), 233 cm (Thiên tài).

Cửa phòng ngủ một cánh thường chọn quanh mức 81 cm. Cửa chính hai cánh của biệt thự hay rơi vào 127 cm đến 153 cm tùy chiều rộng sảnh.

Bàn thờ, tủ thờ (thước 38,8 cm, đo phủ bì)

• Chiều ngang: 107 cm (Hưng), 127 cm (Vượng), 153 cm (Tài), 197 cm (Đinh).
• Chiều sâu: 61 cm (Quan), 67 cm (Hưng).
• Chiều cao: 107 cm (Hưng), 127 cm (Vượng), 133 cm (Nghĩa).

Giường, tủ, bàn (thước 42,9 cm, đo phủ bì)

• Giường cho nệm 1,6 m: chiều ngang phủ bì khoảng 170 cm (Bản) hoặc 175 cm (Tài).
• Giường cho nệm 1,8 m: khoảng 190 cm (Nghĩa) hoặc 195 cm (Quan).
• Chiều dài giường: khoảng 210 cm (Bản).

Với giường, khung gỗ chạm và tựa đầu bọc nệm làm phủ bì lớn hơn nệm khá nhiều, nên phải tính từ bản vẽ chi tiết rồi mới tra thước. Các kiểu giường, tủ áo trong phòng ngủ tân cổ điển anh/chị xem thêm ở bài nội thất phòng ngủ tân cổ điển.

Đưa số Lỗ Ban vào bản vẽ sản xuất

Ở xưởng M.O, số đo Lỗ Ban được chốt ngay ở bước bản vẽ kỹ thuật, trước khi pha phôi gỗ. Thứ tự làm việc thường như sau: kiến trúc sư đưa ra khoảng kích thước hợp công năng (lối đi, chiều cao người dùng, kích thước nệm), sau đó tra thước để chọn con số đỏ gần nhất, rồi mới chia lại các chi tiết bên trong như ô cánh, phào, chân.

Làm theo thứ tự này để tránh hai tình huống. Một là bản vẽ đẹp nhưng kích thước rơi cung đen, phải sửa khi đã cắt phôi. Hai là cố ép số đỏ mà làm hỏng tỉ lệ, ví dụ cửa cao quá so với trần hoặc bàn thờ sâu quá so với phòng.

Với đồ thờ, xưởng còn để ý cả chiều cao từ sàn lên mặt bàn và khoảng cách từ mặt bàn đến trần, sao cho người thắp hương đứng thẳng vẫn với tới bát hương mà không phải kiễng chân. Phần bố trí phòng thờ anh/chị có thể đọc thêm ở mục thiết kế nội thất của M.O.

Câu hỏi thường gặp

Kích thước đã làm xong mà rơi cung xấu thì có sửa được không?

Với cửa, có thể điều chỉnh lòng thông thủy bằng cách thay khung bao hoặc nâng ngưỡng. Với đồ gỗ rời, sửa sau khi đã hoàn thiện sơn rất khó và dễ để lại vết. Vì vậy nên chốt số ngay từ bản vẽ.

Dùng thước Lỗ Ban điện tử trên điện thoại có chính xác không?

Các ứng dụng tra cứu dùng cùng cách chia cung nên có thể tham khảo nhanh. Khi làm bản vẽ sản xuất, xưởng vẫn đối chiếu lại bằng thước thật và ghi rõ cung trên bản vẽ.

Có bắt buộc mọi món đồ đều theo thước Lỗ Ban không?

Không bắt buộc. Gia chủ thường ưu tiên cửa chính, bàn thờ, giường ngủ và bàn làm việc. Các món nhỏ như kệ trang trí, đôn, ghế đơn thì nhiều nhà bỏ qua.

Cần bản vẽ có ghi sẵn cung Lỗ Ban?

Khi anh/chị đặt cửa gỗ, bàn thờ hoặc giường trong gói thi công nội thất của M.O, bản vẽ duyệt sẽ ghi kích thước kèm tên cung của từng chiều để gia chủ kiểm tra trước khi xưởng làm. Xem các công trình đã bàn giao tại trang dự án, hoặc gọi 0919 443 733 (Mr. Thuần) để hẹn khảo sát. Showroom: 42 Nguyễn Cơ Thạch, P. An Khánh, TP.HCM.